บ้านคำปูน

บ้านคำปุน (Bancompoon)

บ้านคำปุน (bancompoon) เป็นแหล่งผลิตงานหัตถศิลป์ผ้าทอมือ และแหล่งอนุรักษ์ศิลปะพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของจังหวัดอุบลราชธานี มีลักษณะกึ่งพิพิธภัณฑ์ เป็นของเอกชน ตั้งอยู่เลขที่ 331 ถนนศรีสะเกษ อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี

บ้านคำปุนประกอบด้วยกลุ่มอาคารไม้ในแบบสถาปัตยกรรมอีสาน ที่สวยงาม

บ้านคำปุน ถือได้ว่าเป็นแหล่งผลิตหัตถกรรมผ้าไหมทอมือที่มีชื่อเสียงของจังหวัด ปัจจุบันบ้านคำปุนมีช่างทอผ้ามากกว่า 30 คน ผลิตผ้าไหมด้วยกี่ทอมือ ผลิตผ้าไหมตามขั้นตอนแบบดั้งเดิมใช้เครื่องมือ เครื่องไม้แบบโบราณโดยไม่ใช้เครื่องจักรทุ่นแรงอื่นใด เช่น การเตรียมเส้นใย ก็ใช้วิธีการตีเกลียวจากการปั่นมือด้วยไน ผ้าทอมือที่มีชื่อเสียงของบ้านคำปุนคือผ้าไหมมัดหมี่ทอผสมเทคนิคจก ซึ่งถือว่าเป็นแหล่งผลิตเดียวในประเทศไทย นอกจากนี้ยังมีการประดิษฐ์คิดค้นผ้าไหมแบบต่างๆ เช่น ผ้าไหมมัดหมี่ทอสอดเสริมเส้นพุ่งด้วยลูกปัดแก้วหรือหินต่างๆ และเม็ดเงิน รวมทั้งผ้าทอยกทองแบบอุบลฯ นอกจากนี้บ้านคำปุนยังเป็นผู้นำในการคิดค้น “ผ้ากาบบัว”คือเป็นผ้าเอกลักษณ์ ประจำจังหวัดอุบลฯ ซึ่งกำลังได้รับความนิยมส่งเสริมให้ใช้อย่างแพร่หลาย

คำปุนเป็นชื่อเจ้าของบ้านคือ คุณแม่คำปุน ศรีใส เป็นผู้มีภูมิปัญญาทางด้านการทอผ้าพื้นบ้านทุกประเภทโดยเฉพาะผ้าใหม

คุณมีชัย แต้สุริยา บุตรชาย เล่าว่าการได้ไปซ่อมแซมวัดศรีอุบลรัตนาราม ทำให้เห็นคุณค่าในศิลปวัฒนธรรมของชาวอุบล จึงมีความคิดที่จะอนุรักษ์และเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรมจึงเป็นมาของ “บ้านคำปุน”

บ้านคำปุนได้นำเสนอให้เห็นถึง ความเชื่อในด้านการดำเนินชีวิต ในวิถีชีวิตของคนอิสานจนเกิดเป็นประเพณี วัฒนธรรมของคนอิสาน เช่น

ด้านศาสนา คนอิสานส่วนมากนับถือศาสนาพุทธ พอถึงวันพระก็จะจัดดอกไม้หรือขันหมากซึ่งเป็นงานใบตองที่มีความสวยงาม ประณีต ตกแต่งด้วยดอกพุทธ เพื่อบูชาพระ หรือจัดพานดอกไม้ เช่น ดอกบัวนำมาจับจีบตกแต่งให้สวยงาม เพราะมีความเชื่อว่าสิ่งใดก็ตามที่เกี่ยวกับศาสนาต้องทำให้ดีให้สวย มิฉะนั้นจะบาป หรือบุคคลนั้น จะไม่เจริญรุ่งเรือง

วัฒนธรรมผ่านการทอผ้า การทอผ้าบ่งบอกถึงวัฒนธรรม ความเป็นอยู่ ที่เรียบงายของชาวอิสาน ตามแบบเศรษฐกิจพอเพียงคือ ทำกินทำใช้ในครอบครัว ถ้ามีมากก็ขาย และลวดลายผ้าแสดงถึงสิ่งที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนอิสาน เช่น ลายน้ำไหล เป็นต้น ในวันสำคัญทางศาสนา ก็จะมีการทำต้นดอกผึ้ง หรือปราสาทผึ้งอย่างสวยงาม เพื่อนำไปถวายพระที่วัด จนกระทั่งวิวัฒนาการมาเป็นต้นเทียนที่มีความวิจิตรการตา เช่นในปัจจุบัน ซึ่งแสดงถึงความความเลื่อมใสศรัทธาในพุทธศาสนา และแสดงถึงด้านฝีมือช่าง งานศิลป์ของชาวอุบล
วิถีชีวิตของคนในบ้านคำปุน 
1.จะอยู่กันแบบพึ่งพาแบบครอบครัวใหญ่ ถ้าใครมีครอบครัวก็จะไปเช้าเย็นกลับ
2.แต่ละคนจะมีแผนกงานที่รับผิดชอบ เช่น งานทอผ้า งานดอกไม้ใบตอง งานทำดอกเทียน ทุกคนจะมีอิสระในการทำงาน จะไม่มีการลงเวลา จะใช้คุณภาพของงานเป็นตัวชี้วัด
3.งานทุกแผนกในบ้านคำปุนจะเป็นงานที่ใช้สมาธิสูง อาศัยความประณีต ใจเย็นและอดทน เพราะเป็นงานฝีมือ ดังนั้นการ พูดจากันจึงพูดเสียงเบา สุภาพ อ่อนโยน

กิจกรรมเยือนบ้านคำปุน 

แพร ไหมละเอียดอ่อนงดงาม เมื่อผสานด้วยจินตนาการ และฝีมือประณีต ผูกลวดลาย ถักทอ ตัดเย็บเป็นอาภรณ์ประดับกาย จึงปรากฏเป็นความงามน่าชื่นชม

ไหม ไทยเลื่อมสีสวย มัดหมี่หลากสีสัน ถักทอตามประเพณีนิยม คือ วัฒนธรรมพื้นเมืองอีสานที่มีมาแต่โบราณ คงความสวยงามเป็นเอกลักษณ์ สืบทอดมาจนถึงปัจจุบัน

ผ้าพื้นเมืองอีสานอันงดงามเป็นที่ภาคภูมิใจของชาวอุบลฯ … แม้จะเหินห่างไปจากใจของใครบางคน ไม่ผูกพันใกล้ชิด เรียกใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน … แต่กับ คุณแม่ คำปุน ศรีใส ไม่มีสิ่งใดมาแปรความรู้สึกผูกพันในความงามของผ้าพื้นเมือง ที่เปี่ยมเสน่ห์นี้ได้

อัก เป็นเครื่องมือ โบราณสำหรับทอผ้า

หน้าของ กง และอัก ยามใช้งานจริง
กง คือแกนหมุน ส่วนอัก คือ ส่วนที่ใช้พันด้ายให้เป็นระเบียบ

ที่ชายหนุ่มจะทำอย่างสุดฝีมือ ให้เป็นของขวัญสำหรับคนรัก

ส่วนหญิงสาว ก็มีหน้าที่ ทอผ้าผืที่งดงามที่สุดให้กับคนในครอบครัว

อุปกรณ์สำหรับผ้ามัดหมี่โฮ่งมัดหมี่ เพื่อใช้เตรียมด้ายพุ่งเพื่อมัดและแกะเชือกมัดการขึ้นเป็นลายผ้ามัดหมีแบบโบราณ ที่ใช้เส้นปอเป็น ในการทำ โฮ่งมัดหมี

เส้นใหมต่างสีสีน ที่นำมาทอเป็นผ้าผืนที่งดงาม

นำด้ายไหม มาทักทอเป็นเส้นแกน เพื่อนำไป เป็นเส้นหลักในการทอ

ผ้าที่ทอที่บ้านคำปุน นี้ เหมือนงานศิลป์ชั้นดี ผ้าบางผืนใช้เวลาในการร่างลาย เลือกเส้นไหม ย้อมสีไหม ถักทอขึ้นเป็นผืน บางผืนใช้เวลาร่วมสองปี

ลายโบราณ ที่อัก สำหรับเป็นแกนในการพันไหม ซึ่งผู้ชายจะเป็นคนทำ โดยนำแบบ ลวดลายมาจากวัด อาจจะเป็นรูปดอกบัว หรือ รูป พญานาค
อุปกรณ์การทอผ้า

จนได้เป็นเส้นใหม สีงดงาม เป็นระเบียบแบบแผน

ความปราณีต ทางอารมณ์ ของคนโบราณ ทีแค่เพียงแกนวางด้าย ก็สลักเสลางดงาม เป็นรูป พญานาค แสดงถึงความอุดมสมบูรณ์ สื่อให้เห็นถึงความละเอียดอ่อนละเมียดละมัยทางอารมณ์

เส้นด้ายงดงาม ที่นำมาขึ้นหลักเปีย (หลักเผีย) คือโครงไม้สำหรับเตรียมด้ายยืน ไว้เตรียมพร้อมที่จะทำผ้าไหมสักผืน

ผ้าที่ถือว่าเป็น สุดยอดของ บ้านคำปุน คือ “ไหมมัดหมี สี่ตะกอ พร้อม จก พร้อมยก” เรียกได้ว่าเป็นสุดยอดผ้าไหมเลยทีเดียว เนื่องจาก ใช้ตะกอ หรือ หูก ถึงสี่อัน จึงเรียกว่า “สี่ตะกอ”ซึ่งจะทำให้ผ้ามีความละอียดแต่หนามาก โดยมากมักใช้ทำผ้าห่ม

แต่ปัจจุบันรรมวิธีผลิตไหม พัฒนาจนสามารถนำมาทำเป็นผ้านุ่งห่มได้ เพราะจะมีความหนาแน่นเเละเป็นระเบียบของเส้นไหม “พร้อมจก” คือการสร้างลวดลายทอด้วยวิธีจก หรือ ควักเส้นด้ายพิเศษมาผูกมัดขัดกับเส้นอื่นเป็นลวดลายแบบต่างๆ “พร้อมยก” คือการยกด้วยดิ้นทองนั่นเอง

ที่เหยียบสำหรับดึงตะกอ ทั้งสี่อัน

ลายไหมแน่นละเอียดเป็นระเบียบ ของ มัดหมี่สี่ตะกอทั้งจกและยก ต้องดูข้างใต้ครับ


(ภาพที่มาจากไกด์อุบล ของคุณ john D1 ART ART บ้านคำปุน )

เส้นไหมหลากสี ที่นำมาถักทอเป็นผ้า

ผ้างดงาม บ่งบอก อัตลักษณ์ ความเป็นตัวตน ของ คนอีสาน

บ้านคำปุน .. เป็นร้านออกแบบ ผลิตและจำหน่ายผ้าพื้นเมืองที่มีชื่อเสียงของเมืองอุบล มีโรงเรือนผลิตผ้าทอ บนเนื้อที่ราว 6 ไร่ ตั้งอยู่ที่อำเภอวารินชำราบ

เรือนเล็ก เรือนน้อย ปลูกสร้างขึ้นโดยอาศัยหลักของสมมาตร มีลักษณะเป็นเรือนไทยอีสานประยุกต์ที่งดงามมีเอกลักษณ์ทั้งในด้านสถาปัตยกรรมและในด้านการตกแต่งภูมิทัศน์ ปลูกเรียงรายอยู่สองฟาก … เรือนหลังนอกนี้ใช้เป็นเรือนทอผ้า

แผนที่คราวๆ ของบ้านคำปุน

… เส้นนำสายตาไปสู่จัดกึ่งกลางอันเป็นเรือนหลังใหญ่ สร้างอยู่บนฐานปูนสง่างาม ดูถ่อมตัวตามแบบศิลปะพื้นบ้านอีสาน … ชั้นเชิงการออกแบบนั้นน่าทึ่งเมื่อรู้ว่าผู้ออกแบบ ซึ่งเป็นอดีตสจ๊วตของการบินไทย ไม่ได้ร่ำเรียนศิลปะมาแต่อย่างใด

“ผมชอบเส้นสายสวยๆของวัดวา เก่าๆพังๆ ยังไงก็ชอบ พอเห็นใครเขารื้อไปเมื่อไหร่ ก็เสียดายเมื่อนั้น .. แต่เมื่อมันไม่ใช่สมบัติของเรา เราก็ไม่มีสิทธิ์จะเก็บเอาไว้ เพราะอย่างนั้นขอสร้างเป็นของตัวเองเสียเลยดีกว่า” คุณ มีชัย แต้สุริยา ผู้คลุกคลีอยู่กับความงามของผืนผ้าไหมผืนประณีต บุตรชายของ คุณแม่คำปุน ศรีใส ผู้สร้างให้เส้นใยของไหมกลายเป็นผ้าผืนงามลออ กล่าวถึงแรงบันดาลใจให้เกิดความรักและหลงใหลในศิลปะ จนกระทั่งฝึกฝนตัวเองให้คร่ำอยู่ในความคิดที่จะสร้างความงดงามด้วยสองมือของตนเอง

เรือนใหญ่ตรงกลางเป็นพิพิธภัณฑ์ เป็นสถานที่จัดแสดงสิ่งของสะสมของเจ้าของ และผ้าไหมที่หายาก ผ้าพื้นเมืองอีสานสูงค่า ที่อนุรักษ์สั่งสมมามากมาย รวมถึงสิ่งของที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนา เช่น พระพุทธรูปสมัยต่างๆของพื้นบ้านเมืองอุบล …

สิ่งของต่างๆในเรือนพิพิธภัณฑ์ล้วนสูงค่าทางศิลปะและวัฒนธรรม เรือนคำปุน จึงจัดให้มีเจ้าหน้าที่ซึ่งเป็นอาจารย์จากมหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานีมาคอยอธิบายให้ผู้ที่สนใจฟังด้วย

การแสดง “กันตรึม” จากจังหวัดสุรินทร์ ศิลปวัฒนธรรมอีสานอีกอย่างหนึ่งที่ คุณมีชัยชื่นชอบเป็นพิเศษ …

กันตรึมเป็นการแสดงพื้นบ้าน วงดนตรีที่แสดงเรียกว่า “วงกันตรึม” เล่นกันในหมู่ชาวไทยเชื้อสายเขมรแถบจังหวัดสุรินทร์ บุรีรัมย์ และศรีสะเกษ …. คำว่า “กันตรึม” น่าจะมาจากเสียงโทน โจ๊ะ กันตรึม โจ๊ะ กันตรึม

เครื่องดนตรีที่ใช้มี สก็วร (โทน) ตรัว (ซอ) เปยออ (ปี่อ้อ) ใช้ในงานต่างๆ เพลงที่ใช้ร้องเป็นภาษษเขมรพื้นบ้าน มีทำนองต่างๆ เช่น จำปีจำปา กัญจัญเจ้กดู้จ ปะการันเจ้ก ตยัยพิมพวง อายัยจ๊ะ อายัยกลาย กะโน้ปติงต็อง ฯลฯ

นิทรรศการบ้านคำปุ่น เปิดให้เข้าชมเพียงปี ละหนึ่งครั้งเท่านั้น ในช่วงเข้าพรรษา หรือ งานแห่เทียน เรียกได้ว่า เป็น นิทรรศการ ที่หาชมได้ยากยิ่ง แม้คนอุบลอย่างผม ก็เคยได้เข้าชมเพียงสองครั้ง ใน ปี 48 และ ล่าสุด ปี 54 คือ เคยเข้าชมเพียงสองครั้งเท่านั้น

ซึ่งมีกิจกรรมต่างๆ หลากหลาย ในแง่ความงามทางวัฒธรรม และภูมิปัญญาแห่งอีสาน

การทำต้นผึ้ง ที่ ทำจากมะละกอแกะสลัก จุ่มขี้ผึ้งนำมาประดิษฐ์ เพื่อนำไปถวายวัด

“แล้วก็เอามาติดแบบนี้ นะครับ ” เสียงหนุ่มน้อยคนทำดอกผึ้งแสดงความกระตื่อรือล้น อยากอธิบาย ถึงกรรมวิธีทำต้นผึ้ง

กิจกรรม ทำเทียนหอม จากเดชอุดม นำเสนอโดยสาวสวย (คุณฝน เพื่อผมเอง 555 ชมกันหน่อย)

เป็นบล๊อกที่ยาวมากที่สุดที่เคยเขียนครับ 5555
ต้องขอบคุณข้อมูลจากหลากหลายบล๊อก ที่ให้ผมนำรูปมานำเสนอครับ

รูป ที่เขียน บ้านคำปุน อุบลราชธานี สีขาว จะเป็นของผมเอง Sleeping_prince นะครับ
ส่วนที่ เขียนเป็นตัวอักษร สีเเดงเลือดหมู จะเป็นของ เจ้ปุ้ง poongie นะครับบ

และส่วนท้าย จะเป็นรูปแอคติ้งของคุณน้องสาว ที่แต่งองค์ทรงเครื่องเป็นเจ้านางน้อย มาเรียนทอผ้าครับ 555


พิพิธภัณฑ์ “บ้านคำปุน” จะเปิดต้อนรับนักท่องเที่ยวปีละ 3 วัน ในช่วงงานประเพณีแห่เทียนพรรษาเท่านั้น ค่าเข้าชม ท่านละ 100 บาท เพื่อสมทบทุนกิจกรรมสาธารณกุศลโดยไม่หักค่าใช้จ่ายใดๆ ทั้งสิ้น
สอบถามรายละเอียดเพิ่มเติมที่ ร้านคำปุน โทรศัพท์ 045-254830,263489,323453

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: